जेव्हा आपल्याकडे गुंतवणुकीसाठी मोठी रक्कम असते, मग ती ५,००० रुपये असो वा ५ कोटी, तेव्हा प्रत्येक गुंतवणूकदारासमोर ‘कुठे गुंतवायचे’, ‘किती गुंतवायचे’ आणि ‘कसे गुंतवायचे’ हे तीन मुख्य प्रश्न उभे राहतात. लमसम किंवा एकरकमी गुंतवणूक करताना केवळ पैसा असणे पुरेसे नसते, तर त्यासाठी योग्य रणनीती आणि वेळेचे भान असणे अत्यंत आवश्यक असते. सिस्टिमॅटिक इन्व्हेस्टमेंट प्लॅन म्हणजेच एसआयपीमध्ये बाजाराच्या वेळेला फारसे महत्त्व नसते, परंतु लमसम गुंतवणुकीत मात्र बाजाराची स्थिती आणि गुंतवणुकीची वेळ हे घटक परताव्यावर मोठा परिणाम करतात. या गुंतवणुकीच्या शास्त्राचा विचार करताना प्रामुख्याने दोन प्रकारच्या रणनीती समोर येतात, त्या म्हणजे ‘मोमेंटम’ आणि ‘वॅल्यू’.
काय आहे मोमेंटम रणनीती?
मोमेंटम रणनीतीमध्ये गुंतवणूकदार अशा ठिकाणी पैसा लावतात जिथे किमती सातत्याने वाढत आहेत आणि भविष्यातही वाढण्याची शक्यता आहे. उदाहरणार्थ, निफ्टी स्मॉलकॅप २५० इंडेक्सने २०२० ते २०२२ दरम्यान दिलेला २५५% परतावा हा एका मोठ्या मोमेंटमचा भाग होता. असे मोमेंटम सहसा मोठ्या घसरणीनंतर किंवा दीर्घकालीन स्थिरतेनंतर तयार होतात. मोमेंटम ओळखण्यासाठी नॅशनल स्टॉक एक्सचेंजच्या वेबसाईटवर विविध क्षेत्रीय निर्देशांक तपासणे उपयुक्त ठरते. परंतु, मोमेंटम गुंतवणुकीत एक मोठी जोखीम असते, ती म्हणजे ‘करेक्शन’ची. जर बाजाराचा कल अचानक बदलला, तर मोठ्या प्रमाणात नुकसान होऊ शकते, जसे की दक्षिण कोरियाच्या इंडेक्समध्ये एका महिन्यात ३४% घसरण झाली होती. त्यामुळे अशा वेळी ‘स्टॉप लॉस’ लावणे आणि आपली जोखीम घेण्याची क्षमता ओळखणे अत्यंत गरजेचे असते.
काय आहे ‘वॅल्यू इन्व्हेस्टिंग’ रणनीती?
दुसरीकडे, ‘वॅल्यू इन्व्हेस्टिंग’ ही पद्धत मोमेंटमच्या तुलनेत अधिक सुरक्षित मानली जाते. यामध्ये अशा क्षेत्रांत किंवा शेअर्समध्ये गुंतवणूक केली जाते जे त्यांच्या मूळ मूल्याच्या तुलनेत स्वस्त झाले आहेत किंवा ज्यात मोठी घसरण झाली आहे. जेव्हा एखादा निर्देशांक किंवा थीम त्याच्या उच्चांकावरून ३०% ते ५०% पर्यंत घसरते, तेव्हा तिथे ‘वॅल्यू’ निर्माण होते. निफ्टी आयटी इंडेक्सचे उदाहरण घेतल्यास, जेव्हा तो ४३% पर्यंत घसरला होता, तेव्हा ती गुंतवणूकदारांसाठी एक उत्तम वॅल्यू संधी ठरली होती. वॅल्यू इन्व्हेस्टिंगमध्ये आधीच मोठी घसरण झालेली असल्याने तिथे अधिक पडझड होण्याची शक्यता कमी असते आणि दीर्घकाळात चांगल्या परताव्याची संधी असते. भारतीय बाजारासोबतच अमेरिकन शेअर बाजारातही अशा अनेक थीम्स आहेत, जसे की ‘जेनॉमिक्स’ किंवा ‘न्यूक्लियर एनर्जी’, जिथे मोमेंटम आणि वॅल्यू या दोन्ही संधी उपलब्ध असतात आणि तिथे वैविध्य आणण्यासाठी गुंतवणूक करता येते.
लमसम गुंतवणुकीचा सुवर्णनियम
केवळ कुठे गुंतवायचे हे ठरवून चालत नाही, तर आपली एकूण रक्कम कशा प्रकारे विभागायची याचेही शास्त्र आहे. आपल्या लमसम रकमेचे किमान पाच भाग करणे हा एक सुवर्णनियम आहे. एकाच ठिकाणी सर्व पैसा लावण्याऐवजी तो २०% या प्रमाणात विभागून वेगवेगळ्या मालमत्ता प्रकारांत जसे की शेअर्स, सोने किंवा चांदी यात गुंतवला पाहिजे. यामुळे जोखीम कमी होते आणि परताव्याची शक्यता वाढते. कोणत्याही एका क्षेत्रात किंवा फंडात आपल्या एकूण भांडवलाच्या २०% पेक्षा जास्त गुंतवणूक करणे धोकादायक ठरू शकते. गुंतवणूकदाराने आपल्या निवडीनुसार मोमेंटम आणि वॅल्यू अशा दोन्ही प्रकारच्या संधींची सांगड घालून एक संतुलित पोर्टफोलिओ तयार करणे अपेक्षित आहे.
गुंतवणुकीची अंमलबजावणी करण्याची पद्धत
गुंतवणुकीची अंमलबजावणी करण्याची पद्धत ही या प्रक्रियेतील सर्वात महत्त्वाची पायरी आहे. हाताशी आलेली सर्व रक्कम एकाच वेळी बाजारात टाकणे ही मोठी चूक ठरू शकते, कारण बाजारातील अचानक येणाऱ्या चढ-उतारामुळे नुकसान होण्याची भीती असते. यासाठी ‘ग्रॅज्युअल इन्व्हेस्टिंग’ किंवा टप्प्याटप्प्याने गुंतवणूक करण्याची पद्धत अवलंबली पाहिजे. सुरुवातीला आपली सर्व रक्कम बँक खात्यात ठेवण्याऐवजी ती ‘लिक्विड म्युच्युअल फंडात’ पार्क करावी, जिथे बँकेपेक्षा चांगला परतावा मिळतो. तिथून ही रक्कम पुढील ३ ते ६ महिन्यांच्या कालावधीत सिस्टिमॅटिक ट्रान्सफर प्लॅनच्या माध्यमातून निवडलेल्या थीम्स किंवा फंडांमध्ये वळवावी. ही पद्धत केवळ भारतीय म्युच्युअल फंडांसाठीच नाही, तर जागतिक बाजारातील गुंतवणुकीसाठीही अत्यंत प्रभावी ठरते.
थोडक्यात सांगायचे तर, लमसम गुंतवणूक करताना घाई न करता संयम बाळगणे आवश्यक आहे. वॉरन बफेट यांच्यासारखे मोठे गुंतवणूकदार नेहमी ‘वॅल्यू’वर लक्ष केंद्रित करतात आणि बाजारातील अफवा किंवा अतिउत्साहापासून दूर राहतात. गुंतवणुकीपूर्वी स्वतःचे संशोधन करणे किंवा सेबी नोंदणीकृत सल्लागाराची मदत घेणे श्रेयस्कर ठरते. जेव्हा आपण मोमेंटम आणि वॅल्यू या संकल्पना समजून घेऊन, आपल्या भांडवलाची योग्य विभागणी करतो आणि टप्प्याटप्प्याने गुंतवणुकीची शिस्त लावतो, तेव्हाच खऱ्या अर्थाने लमसम गुंतवणुकीतून सुरक्षित आणि भरीव संपत्ती निर्मिती शक्य होते.
