भारतीयांचे सोन्यावर असलेले प्रेम सर्वश्रुत आहे. लग्न असो वा सण, आपण सोन्याची खरेदी आवर्जून करतो. मात्र, सध्याच्या काळात सोन्याच्या वाढत्या किमती आणि भौतिक सोने (Physical Gold) खरेदी करताना येणाऱ्या अडचणी, जसे की शुद्धतेची खात्री, मेकिंग चार्जेसचा खर्च आणि सोन्याच्या सुरक्षिततेची भीती, यामुळे अनेक गुंतवणूकदार चिंतेत असतात. या सर्व समस्यांवर मात करण्यासाठी नॅशनल स्टॉक एक्सचेंजने (NSE) एक आधुनिक डिजिटल उपाय शोधून काढला आहे. आता गुंतवणूकदार शेअर बाजारात रिलायन्स किंवा टाटाच्या शेअरप्रमाणेच शुद्ध सोन्याची खरेदी-विक्री करू शकणार आहेत. यासाठी NSE ने ‘इलेक्ट्रॉनिक गोल्ड रिसीट्स’ म्हणजेच EGR ची सुविधा एका नवीन आणि सुलभ पद्धतीने लाँच केली आहे.
ईजीआर म्हणजे नेमके काय, हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. सोप्या भाषेत सांगायचे तर, ही सोन्यात गुंतवणूक करण्याची एक डिजिटल पद्धत आहे. ही एक अशी डिजिटल पावती आहे, जी हे सिद्ध करते की तुमच्या नावे एका सुरक्षित तिजोरीत (Vault) प्रत्यक्ष सोने ठेवलेले आहे. हे केवळ डिजिटल नाव नसून, त्यामागे १०० टक्के शुद्ध सोन्याची हमी असते. महत्त्वाचे म्हणजे, या संपूर्ण प्रक्रियेवर बाजार नियामक ‘सेबी’चे (SEBI) पूर्ण नियंत्रण आहे, ज्यामुळे गुंतवणूकदारांचे पैसे आणि गुंतवणूक पूर्णपणे सुरक्षित राहते. ज्याप्रमाणे आपण गोल्ड ईटीएफमध्ये गुंतवणूक करतो, त्याचप्रमाणे आता अगदी कमी पैशातही सोन्याच्या बाजारात आपला हिस्सा मिळवता येईल.
प्रत्यक्ष सोने किंवा दागिन्यांच्या स्वरूपात सोने खरेदी करण्यापेक्षा ईजीआरमध्ये गुंतवणूक करणे अधिक फायदेशीर का ठरते, याची तीन मुख्य कारणे आहेत. पहिले कारण म्हणजे मेकिंग चार्जेसची मोठी बचत. जेव्हा आपण दागिने खरेदी करतो, तेव्हा १० ते २० टक्क्यांपर्यंत मेकिंग चार्जेस द्यावे लागतात, मात्र ईजीआरमध्ये असे कोणतेही अतिरिक्त शुल्क नसते. दुसरे म्हणजे, सोन्याच्या साठवणुकीची किंवा चोरीची भीती पूर्णपणे संपते; ते सुरक्षित वॉलेटमध्ये साठवलेले असते. तिसरा मोठा फायदा म्हणजे तरलता (Liquidity). दागिने विकताना अनेकदा दुकानदार कपात करतात, मात्र ईजीआर तुम्ही बाजारातील थेट दराप्रमाणे एका क्लिकवर विकू शकता आणि त्याचे पैसे त्वरित तुमच्या बँक खात्यात जमा होतात.
NSE ने या प्रणालीची अंमलबजावणी तीन सोप्या टप्प्यांत केली आहे. पहिल्या टप्प्यात, जेव्हा प्रत्यक्ष सोने व्हॉल्टमध्ये जमा केले जाते, तेव्हा त्या बदल्यात ईजीआर तयार केला जातो. दुसऱ्या टप्प्यात, हे ईजीआर एक्सचेंजवर लिस्ट केले जातात, जिथे सामान्य गुंतवणूकदार त्यांची खरेदी-विक्री करू शकतात. तिसऱ्या आणि महत्त्वाच्या टप्प्यात, जर एखाद्या गुंतवणूकदाराला डिजिटल सोन्याचे रूपांतर प्रत्यक्ष सोन्यात करायचे असेल, तर तो आपले ईजीआर सरेंडर करून प्रत्यक्ष सोन्याची डिलिव्हरी घेऊ शकतो. यासाठी एनएससीवर १ ग्रॅम, १० ग्रॅम किंवा १०० ग्रॅमच्या पटीत ट्रेडिंग करण्याची सोय आहे, तर प्रत्यक्ष डिलिव्हरीसाठी किमान १० ग्रॅम किंवा १०० ग्रॅमचा पर्याय उपलब्ध आहे.
ईजीआरच्या माध्यमातून गुंतवणूक करण्याचा आणखी एक मोठा फायदा म्हणजे देशभर सोन्याची एकसमान किंमत. यामुळे वेगवेगळ्या शहरांतील सोन्याच्या दरातील तफावत दूर होते. गुंतवणूकदार त्यांच्या बचतीनुसार केवळ १ ग्रॅम सोन्यापासूनही गुंतवणुकीची सुरुवात करू शकतात. यावर लागणारा कर हा भौतिक सोन्याप्रमाणेच असतो, मात्र व्यवहारातील पारदर्शकतेमुळे गुंतवणूकदारांना सोन्याचे योग्य मूल्य मिळते. ही ट्रेडिंग शेअर बाजाराच्या वेळेनुसारच चालणार आहे. भारत हा जगातील दुसरा सर्वात मोठा सुवर्ण ग्राहक देश असल्याने, ईजीआरच्या माध्यमातून वार्षिक १ लाख कोटी रुपयांहून अधिक डिजिटल ट्रान्झॅक्शन होण्याची अपेक्षा आहे. ज्यांच्याकडे डिमॅट खाते आहे, ते सर्वजण या सुवर्ण संधीचा लाभ घेऊ शकतात.
एकूणच, ज्या लोकांसाठी सोने हे केवळ दागिना नसून गुंतवणुकीचे एक साधन आहे, त्यांच्यासाठी NSE चे हे ईजीआर प्लॅटफॉर्म एखाद्या वरदानासारखे आहे. हे सुरक्षित, पारदर्शक आणि अत्यंत आधुनिक आहे. आपल्या गुंतवणुकीच्या पोर्टफोलिओमध्ये सोन्याचा समावेश करण्यासाठी सध्याच्या काळात यापेक्षा चांगला पर्याय दुसरा कोणताही नाही.
