भारतीय आयुर्विमा महामंडळाने (LIC) ‘नवजीवन श्री’ नावाची एक एंडोमेंट विमा योजना बाजारात आणली आहे. ही योजना विशेषतः अशा गुंतवणूकदारांसाठी तयार करण्यात आली आहे जे दीर्घकाळ प्रीमियम भरण्याऐवजी मर्यादित कालावधीत, म्हणजेच ‘शॉर्ट टर्म प्रीमियम पेईंग टर्म’ (PPT) अंतर्गत आपली गुंतवणूक पूर्ण करू इच्छितात. या योजनेचे मुख्य आकर्षण म्हणजे यात मिळणारा परतावा हा पूर्णपणे ‘निश्चित लाभ’ (Guaranteed Additions) स्वरूपात असतो, जो पॉलिसीच्या सुरुवातीलाच निश्चित केला जातो. विमा सुरक्षा आणि शिस्तबद्ध बचत यांचा एक आदर्श समन्वय साधणारी ही योजना भविष्यातील आर्थिक उद्दिष्टे गाठण्यासाठी एक अत्यंत सुरक्षित आणि प्रभावी साधन ठरते.
या योजनेमध्ये प्रीमियम भरण्याचा कालावधी (PPT) आणि पॉलिसीचा एकूण कालावधी (PT) यांच्यातील परस्परसंबंध स्पष्ट होतो. यामध्ये गुंतवणूकदारांकडे ६, ८, १० आणि १२ वर्षांचे प्रीमियम भरण्याचे चार वेगवेगळे पर्याय उपलब्ध आहेत. ६ वर्षांच्या PPT साठी किमान १० वर्षांची पॉलिसी मुदत असणे आवश्यक आहे, तर ८ आणि १० वर्षांच्या PPT साठी किमान १५ वर्षे आणि १२ वर्षांच्या PPT साठी किमान १६ वर्षांची मुदत असणे अनिवार्य आहे. कमाल पॉलिसी मुदत २० वर्षांपर्यंत असू शकते. या रचनेचा महत्त्वाचा फायदा असा की, प्रीमियम भरण्याचा कालावधी संपल्यानंतरही उर्वरित पॉलिसी मुदतीत कोणतीही रक्कम न भरता विमा रकमेवर वार्षिक ‘गॅरंटीड ॲडिशन्स’ जमा होत राहतात, ज्यामुळे परताव्याचे मूल्य वृद्धिंगत होते. वयोमर्यादेबाबत विचार केल्यास, किमान ३० दिवस पूर्ण असलेले बालक आणि कमाल ६० वर्षांपर्यंतच्या व्यक्ती (६, ८ आणि १० वर्षांच्या PPT साठी) या योजनेचा लाभ घेऊ शकतात.
आर्थिक सक्षमतेच्या आणि संपत्ती निर्मितीच्या दृष्टीने एलआयसी नवजीवन श्री योजनेत किमान विमा रक्कम (Basic Sum Assured) ५ लाख रुपये निश्चित करण्यात आली आहे. कमाल विमा रकमेवर कोणतेही बंधन नसल्यामुळे उच्च उत्पन्न गटातील व्यक्तींना त्यांच्या गरजेनुसार आणि भविष्यातील जबाबदाऱ्यांनुसार मोठी विमा सुरक्षा मिळवणे शक्य होते. किमान ५ लाखांची ही मर्यादा या योजनेला मध्यम आणि उच्च उत्पन्न गटासाठी एक प्रीमियम गुंतवणूक उत्पादन बनवते, जे केवळ विमा सुरक्षाच देत नाही तर ‘इस्टेट क्रिएशन’ आणि दीर्घकालीन कर नियोजनासाठी देखील अत्यंत पूरक ठरते.
या योजनेतील ‘गॅरंटीड ॲडिशन्स’ हे या पॉलिसीचे सर्वात वैशिष्ट्यपूर्ण अंग असून, त्याचे दर पॉलिसीच्या मुदतीवर अवलंबून असतात. १० ते १३ वर्षांच्या मुदतीसाठी ८.५%, १४ ते १७ वर्षांच्या मुदतीसाठी ९% आणि १८ ते २० वर्षांच्या मुदतीसाठी ९.५% असा वार्षिक दर मूळ विमा रकमेवर (Sum Assured) लागू होतो. हे लाभ दरवर्षी पॉलिसीच्या खात्यात जमा (Accrue) होतात आणि मॅच्युरिटीच्या वेळी एकत्रितपणे मूळ विमा रकमेसह एकरकमी स्वरूपात पॉलिसीधारकाला दिले जातात. उदाहरणार्थ, १८ ते २० वर्षांच्या मुदतीसाठी ९.५% दराने दरवर्षी मिळणारी ही रक्कम एकत्रित केल्यास, मॅच्युरिटीला मिळणारा लाभ हा गुंतवणुकीच्या तुलनेत अतिशय भरीव असतो, जे अधिकृत विक्री माहितीपत्रकाद्वारे (Sales Brochure) प्रमाणित केले गेले आहे.
गुंतवणुकीच्या उदाहरणाद्वारे स्पष्ट करायचे झाल्यास, जर एखाद्या व्यक्तीने १२ वर्षांच्या प्रीमियम पेमेंट टर्मसाठी ५ लाखांची विमा रक्कम आणि २० वर्षांची पॉलिसी मुदत निवडली, तर त्या व्यक्तीला वार्षिक साधारण ४८,७७५ रुपये प्रीमियम भरावा लागतो. २० वर्षांनंतर या व्यक्तीला मिळणारा एकूण मॅच्युरिटी लाभ १३ लाख रुपयांपेक्षा जास्त असतो, ज्यामध्ये केवळ गॅरंटीड ॲडिशन्सचा वाटाच ८ लाखांच्या वर जातो. त्याचप्रमाणे, १० लाखांच्या विमा रकमेसाठी १२ वर्षे प्रीमियम भरल्यास वार्षिक हप्ता साधारण ९७,५५० रुपये असतो आणि २० वर्षांनंतर मिळणारा परतावा २६ लाख रुपयांपेक्षा जास्त असू शकतो. बाजारातील अस्थिर साधनांच्या तुलनेत हा परतावा पूर्णपणे खात्रीशीर असल्याने ही योजना एक विश्वसनीय गुंतवणूक पर्याय ठरते.
सुरक्षा कवचाचा विचार करताना, पॉलिसी मुदतीदरम्यान पॉलिसीधारकाचा मृत्यू झाल्यास मिळणाऱ्या ‘मृत्यू लाभासाठी’ (Death Benefit) दोन महत्त्वाचे पर्याय दिले आहेत. पहिल्या पर्यायामध्ये ‘सारिणीबद्ध वार्षिक प्रीमियम’ची (Tabular Annual Premium) ७ पट रक्कम आणि ‘मॉडल ॲडजस्टमेंट फॅक्टर’ (Model Adjustment Factor) यांचा गुणाकार किंवा मूळ विमा रक्कम यांपैकी जे जास्त असेल ते दिले जाते. दुसऱ्या पर्यायात वार्षिक प्रीमियमच्या १० पट रक्कम, मॉडेल ॲडजस्टमेंट फॅक्टर आणि मूळ विमा रक्कम यांच्यातील महत्तम मूल्य ग्राह्य धरले जाते. या दोन्ही पर्यायांमध्ये मृत्यूच्या तारखेपर्यंत जमा झालेले ‘निश्चित लाभ’ (Guaranteed Additions) देखील नॉमिनीला दिले जातात, ज्यामुळे कुटुंबाच्या आर्थिक स्थैर्याची पूर्ण खात्री मिळते.
विमा सुरक्षेची व्याप्ती वाढवण्यासाठी या योजनेत अतिरिक्त प्रीमियम भरून चार प्रकारचे रायडर्स निवडता येतात. ‘अपघात मृत्यू आणि अपंगत्व लाभ रायडर’ अपघाती मृत्यूच्या प्रसंगी अतिरिक्त विमा रक्कम प्रदान करतो आणि अपंगत्व आल्यास भविष्यातील प्रीमियम माफ करून पुढील १० वर्षांसाठी मासिक उत्पन्न सुनिश्चित करतो. ‘अपघात लाभ रायडर’ केवळ अपघाती निधनासाठी अतिरिक्त लाभ देतो, तर ‘न्यू टर्म अश्युरन्स रायडर’ मृत्यू प्रसंगी निश्चित अतिरिक्त रक्कम प्रदान करतो. विशेषतः अल्पवयीन मुलांच्या नावे असलेल्या पॉलिसीसाठी ‘प्रीमियम वेव्हर बेनिफिट रायडर’ अत्यंत उपयुक्त आहे, कारण प्रपोजरच्या मृत्यूनंतर भविष्यातील सर्व प्रीमियम माफ केले जातात आणि पॉलिसीचे सर्व लाभ मुलाला यथावकाश मिळतात.
आर्थिक तरलतेच्या दृष्टीने एलआयसी नवजीवन श्री योजना अत्यंत लवचिक आहे. पॉलिसी सुरू होऊन एक वर्ष पूर्ण झाल्यानंतर त्यावर कर्ज घेण्याची सुविधा उपलब्ध होते. तसेच, काही अपरिहार्य कारणास्तव पॉलिसी बंद करायची असल्यास, एक वर्षाचा प्रीमियम भरल्यानंतर ती ‘सरेंडर’ करण्याचा पर्यायही उपलब्ध आहे. प्रीमियम भरण्यासाठी वार्षिक, सहामाही, त्रैमासिक आणि मासिक (NACH सह) असे सोयीस्कर पर्याय देण्यात आले आहेत. या सर्व वैशिष्ट्यांमुळे ही योजना मध्यम आणि दीर्घकालीन आर्थिक नियोजनासाठी एक परिपूर्ण आणि सुरक्षित मार्ग ठरते.
