भविष्यातील आर्थिक सुरक्षिततेसाठी भारतीय आयुर्विमा महामंडळाने (एलआयसी) ‘जीवन शांती’ या लोकप्रिय पेन्शन योजनेत महत्त्वपूर्ण बदल केले आहेत. ५ जानेवारी २०२३ पासून लागू झालेल्या नवीन नियमांनुसार, एलआयसीने या योजनेतील पेन्शन दरांमध्ये वाढ केली असून, यामुळे गुंतवणूकदारांना आता पूर्वीपेक्षा अधिक परतावा मिळणार आहे. ही एक ‘डेफर्ड अॅन्युइटी’ (विलंबित पेन्शन) योजना असून, यात एकदाच मोठी रक्कम गुंतवून काही वर्षांनंतर आयुष्यभरासाठी निश्चित पेन्शन मिळवण्याची सोय उपलब्ध करून देण्यात आली आहे. या योजनेचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे एकदा निश्चित झालेली पेन्शनची रक्कम आयुष्यभर बदलत नाही आणि ती पूर्णपणे सुरक्षित राहते.
ही योजना प्रामुख्याने अशा लोकांसाठी आहे जे आपल्या निवृत्तीनंतरच्या काळासाठी एक हक्काचे आणि सुरक्षित उत्पन्न शोधत आहेत. एलआयसी जीवन शांती ही ‘सिंगल प्रीमियम’ योजना आहे, म्हणजेच ग्राहकाला पॉलिसी घेताना एकदाच प्रीमियम भरावा लागतो. हे एक अॅन्युइटी मॉडेल असून, पॉलिसी घेतल्याच्या लगेचच पेन्शन सुरू न होता, काही वर्षांच्या कालावधीनंतर ती सुरू होते. यालाच तांत्रिक भाषेत ‘डेफर्मेंट पिरियड’ असे म्हणतात. गुंतवणूकदार १ वर्ष ते १२ वर्षांपर्यंतचा पेन्शन सुरू होण्याचा काळ स्वतः निवडू शकतात. हा कालावधी जितका जास्त असेल, तितकी पेन्शनची रक्कमही अधिक मिळते.
या योजनेत गुंतवणूक करण्यासाठी किमान वयोमर्यादा ३० वर्षे असून, ७९ वर्षांपर्यंतची कोणतीही व्यक्ती या योजनेचा लाभ घेऊ शकते. गुंतवणुकीसाठी किमान १ लाख ५० हजार रुपयांची मर्यादा निश्चित करण्यात आली असून, कमाल गुंतवणुकीसाठी कोणतीही मर्यादा नाही. एलआयसीने यामध्ये ‘सिंगल लाईफ’ आणि ‘जॉइंट लाईफ’ असे दोन मुख्य पर्याय दिले आहेत. सिंगल लाईफमध्ये केवळ एकाच व्यक्तीला पेन्शन मिळते, तर जॉइंट लाईफमध्ये पती-पत्नी, पालक, आजी-आजोबा, मुले किंवा सख्खी भावंडे यांच्यासोबत मिळून ही योजना घेता येते. जॉइंट लाईफ पर्यायामध्ये एकाच्या पश्चात दुसऱ्या व्यक्तीला पेन्शन सुरू राहते आणि दोघांच्याही निधनानंतर संपूर्ण विम्याच्या रकमेचा फायदा वारसाला दिला जातो. पेन्शन मिळवण्यासाठी वार्षिक, सहामाही, तिमाही किंवा मासिक असे चार पर्याय ग्राहकांना त्यांच्या सोयीनुसार निवडता येतात.
उदाहरणादाखल सांगायचे तर, ५० वर्षीय व्यक्तीने १० लाख रुपये गुंतवले आणि १२ वर्षांचा वेटिंग पिरियड निवडला, तर वयाच्या ६२ व्या वर्षापासून त्या व्यक्तीला दरवर्षी अंदाजे १,३२,००० रुपये पेन्शन आयुष्यभर मिळेल. जुन्या पेन्शन दरांच्या तुलनेत नवीन दरांमुळे ग्राहकांना वार्षिक सुमारे ६,००० रुपयांचा अतिरिक्त फायदा होताना दिसत आहे. या योजनेत केवळ पेन्शनच नाही, तर सुरक्षेची देखील पूर्ण हमी मिळते. पेन्शन सुरू होण्यापूर्वी किंवा पेन्शन सुरू असताना पॉलिसीधारकाचा मृत्यू झाल्यास, गुंतवलेली मूळ रक्कम आणि त्यावरील जमा झालेला अतिरिक्त लाभ (व्याज) वारसाला परत केला जातो. या योजनेचा अंदाजे व्याजदर ८.५ टक्क्यांच्या आसपास आहे, जो सध्याच्या आर्थिक स्थितीत गुंतवणुकीवर मिळणाऱ्या परताव्याच्या तुलनेत अत्यंत आकर्षक मानला जातो.
आर्थिक चणचणीच्या काळात ही पॉलिसी अत्यंत उपयुक्त ठरते, कारण पॉलिसी घेतल्यापासून ३ महिन्यांनंतर यावर कर्ज घेण्याची सोय उपलब्ध आहे. तसेच, जर एखाद्या कारणास्तव गुंतवणूकदाराला ही पॉलिसी बंद करायची असेल, तर ती कधीही सरेंडर करता येते. पहिल्या ३ वर्षांत सरेंडर केल्यास मूळ रकमेच्या २५ टक्के, तर चौथ्या वर्षांनंतर ९० टक्के रक्कम परत मिळू शकते. कराच्या दृष्टीने विचार करता, गुंतवलेल्या रकमेवर प्राप्तिकर कायदा कलम ८०सी अंतर्गत वजावट मिळू शकते. वारसाला मिळणारी मृत्यू दाव्याची रक्कम मात्र पूर्णपणे करमुक्त असते.
