शेअर बाजार (Stock Market) हा नेहमीच अनिश्चिततेने भरलेला असतो; एखादी चांगली बातमी काही अटींमुळे वाईट ठरू शकते, तर काही वेळेस नकारात्मक परिस्थितीतूनही सकारात्मकता निर्माण होऊ शकते. मात्र, सध्याची परिस्थिती पाहता बाजारात तेजीचे समर्थक (Bulls) पुन्हा सक्रिय झाल्याचे चित्र दिसत आहे. ज्या काही सकारात्मक घडामोडींची अपेक्षा होती, त्या दिशेने गोष्टी घडताना दिसत आहेत, ज्यामुळे गुंतवणूकदारांच्या आशा पल्लवित झाल्या आहेत.
फेडरल रिझर्व्हचा महत्त्वपूर्ण निर्णय आणि बाजारावरील परिणाम
अमेरिकेच्या फेडरल रिझर्व्हने (Federal Reserve) (फेड) नुकत्याच झालेल्या बैठकीत व्याजदरात ०.२५% (25 बेसिस पॉईंट्स) कपात करण्याची घोषणा केली आहे. हा निर्णय अपेक्षेप्रमाणेच होता, पण यानंतर फेड चेअरमन जेरोम पॉवेल यांनी केलेल्या भाष्यामुळे बाजारात प्रचंड अस्थिरता दिसून आली. त्यांच्या संमिश्र प्रतिक्रियेमुळे अमेरिकन बाजार (Dow Jones) प्रथम ४००-५०० अंकांनी वधारला, नंतर तोट्यात गेला आणि शेवटी पुन्हा सावरला.
याचा सकारात्मक परिणाम भारतीय बाजारावरही दिसून आला आणि बाजाराची सुरुवात तेजीने झाली. सध्या भारतीय बाजार आपल्या आतापर्यंतच्या सर्वोच्च पातळीच्या अगदी जवळ पोहोचला आहे आणि जर काही गोष्टी अनुकूल घडल्या, तर बाजार हा स्तर तोडून नवीन उच्चांक गाठू शकतो.
व्याजदर कपातीमागील प्रमुख कारणे
फेडरल रिझर्व्हने व्याजदर कपातीचा निर्णय का घेतला, याची काही प्रमुख कारणे जेरोम पॉवेल यांनी स्पष्ट केली आहेत:
वाढती बेरोजगारी (Unemployment): अमेरिकेत बेरोजगारीचा दर सातत्याने वाढत आहे, ज्यामुळे अर्थव्यवस्थेवर दबाव निर्माण झाला आहे.
रोजगार वाढीचा मंदावलेला वेग (Slow Job Growth): नवीन नोकऱ्या निर्माण होण्याची प्रक्रिया मंदावली आहे, ज्यामुळे लोकांना रोजगार मिळवणे कठीण झाले आहे.
आर्थिक विकासाचा दर (Economic Growth): या वर्षी जीडीपी वाढीचा वेग कमी झाला आहे, जे अर्थव्यवस्थेसाठी चिंतेचे कारण आहे.
महागाई (Inflation): महागाई अजूनही २% च्या लक्ष्यापेक्षा जास्त आहे, ज्यावर फेड समाधानी नाही.
भविष्यात आणखी व्याजदर कपातीचे संकेत: सर्वात मोठी सकारात्मक बातमी
या बैठकीतील सर्वात मोठी आणि महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे, जेरोम पॉवेल यांनी याच वर्षाच्या अखेरीस आणखी व्याजदर कपात होण्याची शक्यता वर्तवली आहे. हा निर्णय पूर्णपणे आगामी आर्थिक आकडेवारीवर अवलंबून असेल, विशेषतः बेरोजगारी आणि महागाईच्या आकड्यांवर फेडचे बारकाईने लक्ष असेल.
या घोषणेमुळे बाजारात उत्साहाचे वातावरण निर्माण झाले आहे, कारण वर्षाच्या उरलेल्या तीन महिन्यांत फेडच्या दोन महत्त्वाच्या बैठका होणार आहेत (ऑक्टोबर आणि डिसेंबर). एक विशेष बाब म्हणजे, जर अमेरिकेतील बेरोजगारीचे आकडे आणखी खराब आले, तर फेडरल रिझर्व्हवर व्याजदर कमी करण्याचा दबाव वाढेल, जे शेअर बाजारासाठी एक सकारात्मक संकेत असेल.
विविध गुंतवणूक पर्यायांवर होणारा परिणाम
फेडच्या या निर्णयाचा परिणाम वेगवेगळ्या मालमत्ता वर्गांवर (Asset Classes) दिसून येत आहे:
इक्विटी मार्केट (Equity Market): व्याजदर कपात झाल्यामुळे गुंतवणूकदार इक्विटी मार्केटमध्ये अधिक पैसा गुंतवतील, ज्यामुळे बाजारात तेजी येण्याची दाट शक्यता आहे.
सोने (Gold): इक्विटी मार्केटमध्ये पैसा येत असल्यामुळे सोन्यासारख्या सुरक्षित गुंतवणूक पर्यायावरील दबाव वाढतो. फेडच्या निर्णयानंतर सोन्याच्या किमतीत घट झालेली दिसून आली.
बॉण्ड मार्केट (Bond Market): सोन्याप्रमाणेच बॉण्ड मार्केटवरही दबाव येऊ शकतो.
विदेशी गुंतवणूकदार (FIIs): अमेरिकेतील व्याजदर कपातीमुळे विदेशी संस्थात्मक गुंतवणूकदार (FIIs) भारतासारख्या उदयोन्मुख बाजारांमध्ये गुंतवणूक करण्यास आकर्षित होतात. यामुळे भारतीय बाजारात विदेशी पैशाचा ओघ वाढू शकतो.
भारतीय बाजार आणि रिझर्व्ह बँकेसाठी सकारात्मक स्थिती
फेडरल रिझर्व्हने व्याजदर कमी केल्यामुळे आता भारतीय रिझर्व्ह बँकेचा (RBI) मार्ग मोकळा झाला आहे. या महिन्याच्या अखेरीस होणाऱ्या पतधोरण समितीच्या (MPC) बैठकीत RBI कडूनही व्याजदर कपातीची अपेक्षा वाढली आहे. जर व्याजदर कमी झाले, तर एफडी (Fixed Deposit) सारख्या पर्यायांमधील परतावा कमी होईल आणि लोक शेअर बाजारात अधिक गुंतवणूक करतील, ज्यामुळे बाजाराला आणखी चालना मिळेल.
सध्या भारतीय बाजारासमोरील सर्वात मोठे आव्हान म्हणजे अमेरिका आणि चीनमधील व्यापार तणाव. जर या व्यापार वाटाघाटी यशस्वी झाल्या, तर भारतीय बाजाराला अक्षरशः पंख लागू शकतात. देशांतर्गत संस्थात्मक गुंतवणूकदार (DIIs) आणि म्युच्युअल फंडांकडून येणारा पैशाचा ओघ यामुळे बाजार आधीच मजबूत स्थितीत आहे. यात जर विदेशी गुंतवणूकदारांची साथ मिळाली, तर बाजारात एक मोठी तेजी येऊ शकते.
थोडक्यात, पुढील २-३ महिने बाजारासाठी अत्यंत महत्त्वाचे असणार आहेत. गुंतवणूकदारांनी अमेरिकेतील आर्थिक आकडेवारीवर आणि व्यापार वाटाघाटींवर लक्ष ठेवणे आवश्यक आहे. सर्व घटक जुळून आल्यास, भारतीय शेअर बाजार लवकरच एक नवीन इतिहास रचू शकतो.
